Nhiều người trong chúng ta thường rơi vào trạng thái đứng trước một nhiệm vụ mới, một dự án khó nhằn và lập tức nghĩ thầm trong đầu: “Cái này mình không làm được đâu, mình không có năng khiếu”. Hay khi nhận về những lời góp ý thẳng thắn từ đồng nghiệp, phản xạ đầu tiên của chúng ta là tự ái, cảm thấy cái tôi bị tổn thương và dựng ngay một bức tường phòng thủ để giải thích.

Nếu những tình huống đó quen thuộc, rất có thể chúng ta đang vô tình bị giam cầm trong chiếc lồng mang tên "Tư duy cố định" (Fixed Mindset) mà không hề hay biết. Đây là một trạng thái tâm lý cực kỳ phổ biến ở môi trường công sở, nơi áp lực về sự hoàn hảo và nỗi sợ thất bại luôn chực chờ bóp nghẹt những ý tưởng sáng tạo đột phá.

Vừa qua, đại gia đình Cardina đã có một buổi chia sẻ nội bộ định kỳ đầy sức hút với chủ đề: “Sức mạnh của Growth Mindset - Một câu nói có thể thay đổi cả cuộc đời” dưới sự dẫn dẫn dắt của anh Hữu Trình. Bài chia sẻ đi vào những "nỗi sợ" vô hình đang kìm hãm sự bứt phá của mỗi cá nhân, đồng thời mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới về cách chúng ta định vị giá trị của bản thân trong công việc lẫn cuộc sống hàng ngày.

Khởi nguồn của một học thuyết thay đổi thế giới

Để hiểu tại sao khái niệm này lại có sức nặng đến vậy, anh Hữu Trình đã đưa mọi người quay ngược thời gian về giai đoạn thập niên 1970 - 1980. Đây là thời điểm Giáo sư tâm lý học Carol Dweck tại Đại học Stanford bắt đầu thực hiện những nghiên cứu sâu sắc về hành vi và phản ứng trái ngược của trẻ em trước thất bại.

Trong các bài thử nghiệm với những câu đố có độ khó tăng dần, Giáo sư Dweck nhận thấy một sự phân hóa rõ rệt: Một nhóm trẻ lập tức tỏ ra chán nản, buông xuôi khi gặp câu đố quá tầm và cho rằng mình không đủ thông minh. Ngược lại, một nhóm trẻ khác lại tỏ ra vô cùng hào hứng, chúng xem những câu đố khó là một trò chơi thú vị và khao khát được thử lại nhiều lần để tìm ra đáp án.

Chính sự khác biệt căn bản này đã đặt nền móng cho cuốn sách kinhдени "Mindset" xuất bản năm 2006, chính thức định nghĩa hai thái cực tư duy làm thay đổi cục diện ngành giáo dục, thể thao và quản trị doanh nghiệp toàn cầu: Tư duy cố định (Fixed Mindset) và Tư duy phát triển (Growth Mindset).

Tại Cardina, việc đưa học thuyết này vào chuỗi chia sẻ nội bộ không thuần túy là việc phổ cập kiến thức. Bản chất của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số là sự vận động liên tục. Nếu đội ngũ nhân sự vẫn giữ một tư duy đóng, coi năng lực cá nhân là một hằng số bất biến sinh ra thế nào thì chịu thế ấy, doanh nghiệp sẽ sớm rơi vào trạng thái dậm chân tại chỗ.

Sức mạnh kỳ diệu của từ "CHƯA" (Not Yet) và bản lĩnh đối diện với giới hạn

Có một sự thật là trong môi trường công sở, ranh giới giữa thành công và thất bại thường bị phân định một cách rất cực đoan dựa trên các con số báo cáo, chỉ số KPI hay doanh thu hàng tháng. Khi một dự án không đạt kỳ vọng, từ "Thất bại" xuất hiện như một cái nhãn dán nặng nề đổ ập xuống tinh thần của người thực hiện. Nó mang tính kết thúc, bế tắc và dễ dàng đánh gục ý chí chiến đấu của những nhân sự dù là kiên cường nhất.

Tuy nhiên, dưới lăng kính chia sẻ của anh Hữu Trình, nút thắt tâm lý này đã được tháo gỡ một cách đầy tinh tế chỉ qua một từ duy nhất: "CHƯA" (Not Yet).

Khi chúng ta thay đổi ngôn từ, cấu trúc tư duy trong não bộ cũng tự động thay đổi theo. Việc chuyển hướng cách gọi từ "Thất bại" sang "Chưa đạt" hoặc "Tôi chưa làm được" chính là một cuộc cách mạng về mặt nhận thức. Từ "Chưa" không phải là một lời biện hộ, một sự ngụy biện cho kết quả kém cỏi hay sự lười biếng. Ngược lại, nó là một lời cam kết với tương lai.

Khi bạn nói "Tôi chưa làm được việc này", bạn đang ngầm gửi một tín hiệu tích cực đến não bộ rằng đây là một bài toán mở, một kỹ năng cần thời gian để rèn luyện và tích lũy, chứ không phải là một bản án chung thân định hình giới hạn năng lực của bạn. Nó kích thích sự tò mò, lòng kiêu hãnh và thúc đẩy con người ta dũng cảm tiến về phía trước thay vì chọn cách đầu hàng buông xuôi.

Chiếc gương soi bản thân: Bạn đang cống hiến bằng kiểu tư duy nào?

Buổi chia sẻ tại hội trường Cardina trở nên sâu lắng và có phần "chạm tự ái" khi anh Trình đưa ra bức tranh đối lập rõ nét giữa hai kiểu tư duy qua các phương diện hành vi mà bất kỳ ai cũng có thể bắt gặp ở chính mình trong công việc hàng ngày:

Niềm tin cốt lõi về bản thân

Người có tư duy cố định luôn tin rằng tài năng, trí thông minh hay sự nhạy bén là do bẩm sinh, là món quà của tạo hóa và không thể thay đổi. Nếu sinh ra không có khiếu ăn nói thì sẽ mãi mãi không làm được Sale, nếu không giỏi tính toán thì không thể làm chiến lược.

Ngược lại, người có tư duy phát triển hiểu rằng xuất phát điểm của mỗi người có thể khác nhau, nhưng năng lực hoàn toàn có thể mở rộng và phát triển vô hạn theo thời gian thông qua việc học tập, rèn luyện nghiêm túc và trải nghiệm thực tế.

Đối mặt với thử thách

Đứng trước một nhiệm vụ mới nằm ngoài vùng an toàn, phản xạ của người có tư duy cố định là né tránh. Họ sợ hãi việc làm sai sẽ khiến mình trông thật kém cỏi trong mắt sếp và đồng nghiệp. Họ thích những đầu việc quen thuộc, lặp đi lặp lại vì nó mang lại cảm giác an toàn và dễ kiểm soát.

Trong khi đó, người có tư duy phát triển xem thử thách như một cơ hội tuyệt vời để nâng cấp bản thân. Họ không sợ việc mình trông có vẻ ngớ ngẩn khi bắt đầu một lĩnh vực mới, cái họ sợ là sự thụt lùi của chính mình.

Phản ứng với thất bại và những lời góp ý

Đây có lẽ là căn bệnh trầm kha nhất ở môi trường công sở. Những người mang tư duy cố định thường đồng nhất một lời chê bai, góp ý về sản phẩm hay công việc với việc tấn công và hạ thấp giá trị con người họ. Khi bị chỉ ra lỗi sai, họ lập tức bật chế độ phòng thủ, tìm lý do khách quan để giải thích hoặc cảm thấy tổn thương sâu sắc.

Ngược lại, người có tư duy phát triển nhìn nhận những lời góp ý như một món quà, một nguồn dữ liệu quý giá giúp họ nhận ra điểm mù của bản thân để sửa đổi. Họ hiểu rằng lời chê đó là dành cho sản phẩm hiện tại của họ, chứ không phải cái nhãn dán cho năng lực của họ mãi mãi.

Thái độ trước thành công của người khác

Khi thấy một đồng nghiệp được thăng chức, một cá nhân đạt doanh số kỷ lục, người có tư duy cố định thường rơi vào trạng thái đố kỵ, ghen tị hoặc quay sang tự ti, so sánh một cách tiêu cực.

Trái lại, người có tư duy phát triển sẽ nhìn vào đó với sự ngưỡng mộ và xem đó là nguồn cảm hứng lớn. Họ sẽ chủ động đến gần, quan sát, học hỏi những bí quyết, phương pháp mà người khác đã làm tốt để áp dụng cho chính mình.

Điểm mù của Growth Mindset: Đừng biến tư duy phát triển thành "sự tích cực độc hại"

Một trong những phần nội dung sâu sắc và mang tính thực tế cao nhất trong bài chia sẻ của anh Hữu Trình chính là việc vạch trần những hiểu lầm tai hại về tư duy phát triển. Thực tế, nhiều người đang thần thánh hóa khái niệm này và biến nó thành một kiểu khẩu hiệu sáo rỗng, dẫn đến sự tích cực độc hại trong vận hành doanh nghiệp.

Đầu tiên, tư duy phát triển không phải là một liều thuốc thần kỳ biến ai cũng thành thiên tài. Nó không cam kết rằng cứ cố gắng là bạn sẽ trở thành một Albert Einstein hay một Elon Musk tiếp theo. Bản chất của Growth Mindset là một hệ quy chiếu mang tính cá nhân: Nó đảm bảo rằng nếu bạn nỗ lực đúng cách, phiên bản ngày hôm nay của bạn chắc chắn sẽ tốt hơn phiên bản của chính bạn ngày hôm qua.

Thứ hai, sự cố gắng đơn thuần là chưa đủ. Nhiều nhân sự thường viện cớ: "Em đã rất cố gắng, em đã làm việc xuyên đêm" để bao biện cho một kết quả không đạt chất lượng. Anh Trình nhấn mạnh rằng, cắm đầu làm sai một cách kiên trì mà không chịu mở lòng lắng nghe, không thay đổi phương pháp thì chỉ mang lại một kết quả sai lớn hơn và gây lãng phí nguồn lực của tập thể.

Tư duy phát triển thực chất là một chu trình hành động cực kỳ nghiêm túc, thực tế và kỷ luật:

Học hỏi ➡️ Chuẩn bị bài bản ➡️ Thử nghiệm thực tế ➡️ Đón nhận phản hồi từ thị trường/đồng nghiệp ➡️ Điều chỉnh phương pháp

Kỹ năng không tự nhiên sinh ra từ một lời cầu nguyện hay một suy nghĩ tích cực mơ hồ, nó là quả ngọt của sự luyện tập có định hướng và có phương pháp đúng đắn.

Tiếng nói từ những con số: Đối tác của thành công chính là số lần vấp ngã

Để tiếp thêm động lực và củng cố niềm tin cho toàn thể khán phòng, buổi chia sẻ đã đưa ra những con số biết nói về hành trình gian truân của những nhân vật vĩ đại trên thế giới. Điểm chung của họ là gì? Họ đều là những người sở hữu một tư duy phát triển ở mức độ thuần thục nhất, coi thất bại chỉ là những biến số dữ liệu trên con đường đi tìm đáp án đúng.

  • J.K. Rowling: Người đàn bà đã phải gõ cửa và nhận về 12 cái lắc đầu từ chối phũ phàng từ các nhà xuất bản cho bản thảo tập đầu tiên của Harry Potter. Nếu bà mang tư duy cố định và tin vào lời nhận xét "Truyện thiếu nhi này không có tiềm năng thương mại", thế giới đã mất đi một tác phẩm kinh điển.
  • Thomas Edison: Người đã trải qua 1.000 lần thử nghiệm sai trước khi thắp sáng nhân loại bằng chiếc bóng đèn sợi đốt. Khi được hỏi về việc đã thất bại quá nhiều lần, ông chỉ nhẹ nhàng đáp: "Tôi không thất bại 1.000 lần, mà tôi đã tìm ra 1.000 cách khiến chiếc bóng đèn không hoạt động."
  • James Dyson: Nhà sáng chế đã kiên trì thức thâu đêm suốt sáng trong suốt 15 năm, trải qua tổng cộng 5.126 mẫu thử thất bại và tiêu tốn toàn bộ tiền tiết kiệm để có thể tạo ra chiếc máy hút bụi không túi đầu tiên mang tính cách mạng toàn cầu.
  • Colonel Sanders: Người sáng lập thương hiệu gà rán KFC đã bị 1.009 cửa hàng từ chối công thức nấu ăn của mình khi ông đã ở độ tuổi ngoài 60.

Những con số trên là minh chứng đanh thép nhất cho thấy: Đối với một người mang Growth Mindset, thất bại chưa bao giờ là thước đo giá trị bản thân họ. Thất bại đơn giản chỉ là dữ liệu thực nghiệm! Mỗi lần sai là một lần họ loại bớt đi một phương án không hoạt động để tiến gần hơn đến cái đích cuối cùng.

 

Nghệ thuật khen ngợi của cấp quản lý: Kích hoạt tiềm năng hay kìm hãm nhân sự?

Một bài học mang tính chiến lược cao dành riêng cho các cấp quản lý, các trưởng bộ phận tại Cardina trong buổi chia sẻ chính là việc thay đổi ngôn từ và tư duy trong công tác quản trị, dẫn dắt đội ngũ.

Trong thực tế quản lý, nhiều leader thường có thói quen động viên, khen ngợi nhân sự cấp dưới bằng những câu nói như: “Em thông minh quá”, “Bạn này đúng là có khiếu bẩm sinh làm marketing” hoặc “Em giỏi sẵn rồi nên làm gì cũng dễ”. Về mặt tâm lý học hành vi, những lời khen tập trung vào "tố chất" này vô tình là một nhát dao đẩy nhân sự vào chiếc bẫy tư duy cố định nguy hiểm.

Khi một nhân sự liên tục được dán nhãn là "thông minh" hay "có khiếu", họ sẽ bắt đầu nảy sinh tâm lý sợ hãi. Họ sợ nhận những việc khó, sợ thử nghiệm những chiến dịch mới vì lo lắng nhỡ đâu mình làm sai, mình thất bại thì cái danh hiệu "thông minh", "xuất sắc" mà sếp và mọi người đã ban tặng bấy lâu nay sẽ biến mất. Họ chọn cách thu mình lại, chỉ làm những việc chắc chắn thắng để bảo vệ vỏ bọc hoàn hảo của mình.

Thay vào đó, một người lãnh đạo thông thái sở hữu tư duy phát triển sẽ chuyển trọng tâm lời khen từ "tố chất bẩm sinh" sang tiến trình, thái độ và sự nỗ lực.

Thay vì khen "Em thông minh quá", họ sẽ nói: “Anh/chị đánh giá rất cao sự kiên trì, tinh thần trách nhiệm và cách em chủ động tìm tòi tài liệu để giải quyết dự án khó khăn lần này”.

Lời khen này giống như một sự công nhận cho mồ hôi, công sức và tiến trình tư duy của nhân sự. Nó mang lại cho họ một cảm giác tự tin bền vững, kích thích họ tiếp tục dũng cảm dấn thân, bước ra khỏi vùng an toàn để đón nhận những thử thách cam go hơn trong những lần tiếp theo.

Khi văn hóa này thấm nhuần vào dòng máu của doanh nghiệp, chúng ta sẽ thấy một thế hệ nhân sự Cardina hoàn toàn mới: Khi gặp một nhiệm vụ mới tinh, thay vì né tránh và bảo “Em chưa làm cái này bao giờ, em sợ không làm được”, họ sẽ mỉm cười chủ động tìm kiếm giải pháp, hỏi han đồng nghiệp và tự tin thử sức từng bước một.

Giữ một tư duy mở là cách tôn trọng tiềm năng của chính mình

Khép lại buổi chia sẻ đầy ắp tiếng cười nhưng cũng không ít những khoảng lặng suy ngẫm, thông điệp mà anh Hữu Trình gửi gắm đến đại gia đình Cardina cũng chính là chiếc chìa khóa vạn năng để mở ra cánh cửa của sự trưởng thành bền vững.

Bản chất của năng lực con người không phải là một vũng nước tù đọng, mà là một dòng sông không ngừng chảy. Bạn xuất phát từ đâu không quan trọng, điều quan trọng là bạn có sẵn sàng chuyển động và học hỏi mỗi ngày hay không. Chiếc lồng tư duy cố định có thể rất kiên cố, nhưng thanh nan của nó hoàn toàn có thể bị bẻ gãy nếu chúng ta thay đổi góc nhìn và cách chúng ta gọi tên những khó khăn.

Từ ngày hôm nay, đứng trước mỗi thử thách mới trong công việc hay những biến cố trong cuộc sống, thay vì tự đặt một dấu chấm hết bằng câu khẳng định định kiến "Tôi không làm được", mỗi thành viên dưới mái nhà Cardina hãy mỉm cười, hít một hơi thật sâu và tự tin tuyên bố:

"TÔI CHƯA LÀM ĐƯỢC, NHƯNG TÔI SẼ HỌC!"

Chuỗi chia sẻ tri thức nội bộ định kỳ sẽ tiếp tục trở lại vào Thứ 3 tuần sau với những câu chuyện thực tế và những chủ đề hấp dẫn khác. Hãy cùng chuẩn bị một tinh thần học hỏi không ngừng và hẹn gặp lại cả nhà mình vào tuần tới!