“Thế nào là làm việc chuyên nghiệp, và thế nào là làm việc nửa vời?”

Giữa một thế giới tôn sùng sự “start-up”, khát khao làm chủ, và đôi khi nhầm lẫn giữa bận rộn với hiệu quả, câu hỏi đó như một nhát búa đánh thẳng vào tâm thức của mỗi người. Nó không chỉ là một bài giảng trong doanh nghiệp, mà là một lời tự vấn sâu sắc cho bất kỳ ai đang đi trên con đường sự nghiệp.

“LÀM VIỆC MỘT CHẠM” 

Buổi chia sẻ bắt đầu một cách gần gũi. Chị Hiền, với phong thái dung dị nhưng đầy nội lực, mỉm cười nhận lỗi vì “diễn giả đến muộn một chút”. Chị không đi thẳng vào những khái niệm đao to búa lớn. Thay vào đó, chị bắt đầu bằng một cuộc đối thoại.

“Làm việc chuyên nghiệp là như thế nào?” – câu hỏi được tung ra.

Một cánh tay rụt rè giơ lên. Đó là Hoàng Nga, một nhân viên trẻ. Cô trả lời một cách khá đầy đủ và sách vở: “Thưa chị, theo em là phải có tinh thần trách nhiệm, có kỷ luật về thời gian và yêu cầu, công việc phải có kết quả và phải biết phối hợp hiệu quả…”

Một câu trả lời đúng, chuẩn mực, không có gì để chê. Nhưng dường như vị chủ tịch đang chờ đợi một điều gì đó súc tích hơn, bản chất hơn. Chị tiếp tục khuyến khích, và rồi bạn Ngọc, một nhân viên khác, đưa ra một định nghĩa chỉ gói gọn trong 4 từ:

“Làm việc một chạm.”

Cả khán phòng khựng lại một nhịp. “Một chạm”. Nó đơn giản đến bất ngờ. Chị Hiền gật đầu tán thưởng, nụ cười rạng rỡ. “Đúng rồi! Cảm ơn Ngọc rất nhiều!” Tiếng vỗ tay vang lên, không chỉ là sự tán đồng, mà còn là sự vỡ lẽ.

“Làm việc một chạm” (One-touch work). Khái niệm này nhanh chóng trở thành trung tâm của toàn bộ buổi nói chuyện. Đó không phải là làm việc nhanh, làm cho xong, mà là làm cho triệt để. Là khi một công việc được giao, người thực hiện không chỉ hoàn thành nó, mà còn phải tư duy thấu đáo về toàn bộ tiến trình: trước, trong và sau công việc đó.

  • Trước khi bắt đầu: Họ phải tự đặt câu hỏi “Tại sao?” – Tại sao phải làm việc này? Mục tiêu cuối cùng là gì?

  • Trong khi thực hiện: Họ phải liên tục hỏi “Làm như thế nào là tốt nhất?” – Liệu có giải pháp nào khác tối ưu hơn không? Có rủi ro tiềm ẩn nào không?

  • Sau khi hoàn thành: Họ phải nghĩ đến “Khâu tiếp theo là gì?” – Người nhận bàn giao công việc của mình có thể tiếp tục một cách thuận lợi nhất không? Mình đã lường hết các vấn đề để họ không phải xử lý hậu quả chưa?

Đó chính là “làm xong việc”, chứ không phải “xong việc”. Ranh giới giữa hai khái niệm này theo Chủ tịch Hiền là vực thẳm ngăn cách giữa một người thợ và một người nghệ nhân, giữa một nhân viên bình thường và một nhà quản lý tiềm năng.

“NẾU KHÔNG LÀM VIỆC, TÔI SẼ CHẾT SAU MỘT THÁNG”

Để làm rõ hơn triết lý của mình, chị Hiền đã chia sẻ một dòng trạng thái cá nhân mà chị viết từ nhiều năm trước, một lời bộc bạch đầy đam mê: “Tôi yêu công việc của mình trong từng khoảnh khắc... Nếu không được làm việc, có lẽ trong khoảng một tháng là tôi sẽ chết.”

Lời chia sẻ gây sốc nhưng lại vô cùng chân thật này đã hé lộ nguồn năng lượng vô tận đằng sau người phụ nữ quyền lực. Với chị, làm việc không phải là nghĩa vụ, mà là lẽ sống. Nó mang lại sức khỏe, sự minh mẫn và niềm vui. Chính tình yêu đó là gốc rễ của tinh thần “làm việc một chạm”. Khi bạn yêu công việc của mình, bạn sẽ không cho phép bản thân làm nó một cách hời hợt, cẩu thả. Bạn sẽ chăm chút nó, nâng niu nó, và nỗ lực để nó đạt đến phiên bản hoàn hảo nhất.

Nhưng chị cũng nhanh chóng kéo mọi người về thực tại: “Nếu chỉ một mình tôi hăng say thì không thể mang lại kết quả gì to lớn. Điều cần ở đây là trí tuệ và sức mạnh của cả tập thể.”

Và đây là lúc vấn đề cốt lõi được phơi bày. Nỗi đau lớn nhất của một tổ chức không nằm ở những sai lầm lớn, mà nằm ở vô số những “công việc nửa vời” được thực hiện mỗi ngày.

CÁI GIÁ CỦA SỰ NỬA VỜI – KHI NHÀ QUẢN LÝ TRỞ THÀNH “LAO CÔNG CAO CẤP”

“Khi một nhân viên làm không xong việc,” chị Hiền phân tích, “người quản lý cấp trên sẽ vô cùng vất vả.”

Một hình ảnh sống động được vẽ ra: người quản lý thay vì dành thời gian để tư duy chiến lược, định hướng cho đội nhóm, thì lại phải lao đi “dọn dẹp tàn cuộc”. Họ phải đi truy tra, tìm giải pháp vá víu, rồi tự mình xử lý nốt phần còn dang dở. Họ không thể tin tưởng giao việc lại cho người nhân viên đó nữa nhưng cũng không thể cứ làm thay mãi.

Một lần thì được, một ngày thì được, nhưng cả tháng, cả năm? Người quản lý ấy sẽ kiệt sức. Họ bị kẹt trong một vòng luẩn quẩn của sự vụ, trở thành một “lao công cao cấp”, và toàn bộ cỗ máy của team sẽ bị kéo ì lại. Một “con sâu làm rầu nồi canh” không phải vì họ phá hoại, mà đơn giản vì họ làm việc “nửa vời”. Hậu quả cuối cùng, cả công ty sẽ phải gánh chịu sự phản ứng từ khách hàng, từ đối tác và mất đi năng lực cạnh tranh.

Nguyên nhân của căn bệnh “nửa vời” này, theo chị Hiền, đến từ ba nguồn chính:

  1. Thiếu động lực: Chán nản, không có mục tiêu, không tìm thấy ý nghĩa trong công việc.

  2. Truyền thông đứt gãy: Thông tin từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên không thông suốt, gây thiếu thông tin, mất định hướng.

  3. Thiếu óc sáng tạo và trì trệ: Chỉ làm những gì được giao một cách máy móc, không có sự tò mò, không có tinh thần chủ động cải tiến.

ĐỘNG CƠ CỦA SỰ CHUYÊN NGHIỆP: TÒ MÒ – NGUỒN NHIÊN LIỆU BẤT TẬN

Nếu sự nửa vời đến từ trì trệ thì sự chuyên nghiệp, ngược lại, được nuôi dưỡng bằng một đức tính tưởng chừng rất trẻ con: Sự tò mò.

Để minh họa, chủ tịch đã kể những câu chuyện rất đời thường của chính mình. Một lần, chị nghe người ta ca ngợi hoa anh đào ở Tây Bắc đẹp nao lòng. Lòng tò mò trỗi dậy. Chị tự hỏi: “Nó có thực sự đẹp như vậy không?”. Thế là, chị cùng chồng, anh Phương, quyết định làm một chuyến đi 500 cây số lên tận nơi chỉ để kiểm chứng. Kết quả, như chị hóm hỉnh kể lại, là “không thấy gì cả”, người dân địa phương còn bảo “chắc là ở Hà Nội đấy”.

Một lần khác, sau khi xem bộ phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, chị lại bị vẻ đẹp của vùng đất Phú Yên trong phim mê hoặc và quyết định vào tận phim trường để xem thực hư. Lần này thì đỡ thất vọng hơn, “được khoảng 5 điểm”.

Những câu chuyện phiếm ấy lại chứa đựng một thông điệp sâu sắc. Một người làm việc chuyên nghiệp là một người luôn tò mò. Họ không chấp nhận thông tin một cách thụ động. Họ muốn đi đến tận cùng của vấn đề. Chính sự tò mò đó thúc đẩy họ đào sâu, tìm hiểu bản chất, và từ đó, tìm ra cách giải quyết công việc một cách triệt để nhất. Đó là sợi dây liên kết vô hình giữa “tò mò” và “làm việc một chạm”.

CẢNH TỈNH VỀ “ẢO TƯỞNG LÀM CHỦ” VÀ LỜI KẾT CHO MỘT SỰ NGHIỆP

Phần cuối của buổi chia sẻ là một lời cảnh tỉnh đanh thép, nhắm thẳng vào một xu hướng lớn của giới trẻ hiện nay: “Ảo tưởng làm chủ”.

Chị Hiền vẽ ra một thực tế phũ phàng: Rất nhiều bạn trẻ vội vã từ bỏ một công việc tốt, một cơ hội để học hỏi và trải nghiệm, để mở một cửa hàng nhỏ và tự gọi mình là “ông chủ”. Nhưng thực chất, họ đang làm gì?

  • Hàng thì đi nhập.

  • Cửa hàng thì đi thuê.

  • Họ tự bán hàng, tự trông coi từ sáng đến 10 giờ đêm.

  • Cuối tháng, doanh thu vừa đủ trả tiền nhà, điện nước, còn lại chút ít để nhập hàng mới.

  • Họ bận rộn đến mức không còn thời gian cho bản thân, không học hỏi thêm được gì.

  • Và sau vài tháng, họ đóng cửa.

Cái họ nhận được là một “trải nghiệm làm chủ” thất bại, một sự mệt mỏi và hoài nghi. Khi quay lại đi làm, họ mang trong mình tâm thế của một “ông chủ cũ”: “Mình từng làm chủ cơ mà, sao phải đi làm thuê?”. Và thế là, họ lại rơi vào vòng xoáy “làm việc nửa vời”, làm cho qua ngày, chờ hết giờ nhận lương.

“Bao giờ bạn mới có thể làm một ông chủ thực sự?” – câu hỏi của chị bỏ lửng, nhưng câu trả lời đã nằm trong toàn bộ những gì chị chia sẻ trước đó.

Bạn chỉ có thể làm chủ cuộc đời, làm chủ sự nghiệp của mình khi và chỉ khi bạn làm chủ được chính công việc nhỏ nhất mà bạn đang làm hàng ngày. Phải bắt đầu từ tinh thần “làm việc một chạm”, từ sự tò mò, từ việc không ngừng học hỏi và chịu trách nhiệm đến cùng. Đó mới là con đường để xây dựng “nội lực”, nền tảng vững chắc nhất cho mọi thành công, dù là làm thuê hay làm chủ.

Trong một thời đại mà tốc độ đôi khi được coi trọng hơn chiều sâu, sự nửa vời được ngụy trang bằng hai chữ “bận rộn”, thì triết lý “làm việc một chạm” của Cardina như một dòng nước mát gột rửa những ảo tưởng. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, sự chuyên nghiệp không nằm ở chức danh hay quy mô công việc, mà nằm ở thái độ và trách nhiệm với từng việc nhỏ nhất.